Όταν συγκρίνουμε δύο λάδια κινητήρα, συνήθως κοιτάζουμε πρώτα το ιξώδες, όπως 0W-20, 5W-30 ή 5W-40, και στη συνέχεια τις προδιαγραφές ACEA, API και τις εργοστασιακές εγκρίσεις.
Στα τεχνικά χαρακτηριστικά ορισμένων λιπαντικών όμως μπορεί να συναντήσουμε και την ένδειξη TBN.
Το TBN είναι μία σημαντική εργαστηριακή παράμετρος που σχετίζεται με την ικανότητα του λιπαντικού να αντιμετωπίζει όξινα παραπροϊόντα που δημιουργούνται κατά τη λειτουργία του κινητήρα. Παράλληλα, αποτελεί μία από τις παραμέτρους που μεταβάλλονται καθώς το λάδι χρησιμοποιείται.
Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει απλώς να αγοράζουμε το λάδι με το μεγαλύτερο TBN. Όπως και με το HTHS, ένας μεμονωμένος αριθμός δεν αρκεί για να καθορίσει ποιο λιπαντικό είναι σωστό για έναν κινητήρα.
Τι σημαίνει TBN;
Το TBN προέρχεται από τον όρο Total Base Number, δηλαδή συνολικός αριθμός βάσης.
Εκφράζεται συνήθως σε mg KOH/g και αποτελεί μέτρο της αλκαλικής εφεδρείας του λιπαντικού.
Κατά τη λειτουργία ενός κινητήρα δημιουργούνται προϊόντα καύσης και ενώσεις που μπορούν να συμβάλουν στον σχηματισμό οξέων. Το λιπαντικό περιέχει ειδικό πακέτο πρόσθετων που, μεταξύ άλλων, βοηθά στην αντιμετώπιση αυτών των παραπροϊόντων.
Το TBN μάς δίνει μία ένδειξη αυτής της διαθέσιμης αλκαλικής εφεδρείας.
Γιατί χρειάζεται το λάδι αλκαλική εφεδρεία;
Το λάδι δεν έχει μόνο την αποστολή να δημιουργεί ένα λιπαντικό φιλμ ανάμεσα στα κινούμενα μέρη.
Ένα σύγχρονο λιπαντικό πρέπει επίσης να συμβάλλει:
- στην καθαριότητα του κινητήρα,
- στον περιορισμό επικαθίσεων,
- στην προστασία από διάβρωση,
- στην αντιμετώπιση προϊόντων της καύσης,
- στη διατήρηση των ιδιοτήτων του για το προβλεπόμενο διάστημα αλλαγής.
Σε αυτή τη λειτουργία σημαντικό ρόλο παίζουν τα απορρυπαντικά και άλλα πρόσθετα του λιπαντικού.
Γιατί μειώνεται το TBN;
Το λιπαντικό εργάζεται συνεχώς όσο λειτουργεί ο κινητήρας.
Καθώς συσσωρεύονται ώρες λειτουργίας και χιλιόμετρα, μέρος της αλκαλικής εφεδρείας καταναλώνεται. Έτσι, σε μια ανάλυση χρησιμοποιημένου λαδιού, το TBN μπορεί να είναι χαμηλότερο από την αρχική τιμή του καινούργιου προϊόντος.
Ο ρυθμός με τον οποίο μεταβάλλεται δεν είναι ίδιος σε κάθε αυτοκίνητο.
Μπορεί να επηρεάζεται από παράγοντες όπως:
- ο σχεδιασμός και η κατάσταση του κινητήρα,
- το καύσιμο,
- η θερμοκρασία λειτουργίας,
- οι μικρές ή μεγάλες διαδρομές,
- οι ώρες λειτουργίας,
- το διάστημα αλλαγής,
- η ποιότητα και η σύνθεση του λιπαντικού.
Γι’ αυτό δύο αυτοκίνητα που χρησιμοποιούν το ίδιο λάδι δεν σημαίνει ότι θα παρουσιάσουν ακριβώς την ίδια κατάσταση λιπαντικού μετά από 10.000 km.
Μεγαλύτερο TBN σημαίνει καλύτερο λάδι;
Όχι.
Ένα από τα συνηθέστερα λάθη κατά τη σύγκριση τεχνικών χαρακτηριστικών είναι να θεωρούμε ότι το προϊόν με τον μεγαλύτερο αριθμό είναι αυτομάτως καλύτερο.
Το TBN αποτελεί μόνο μία παράμετρο μιας πολύ πιο σύνθετης σύνθεσης.
Ένα λιπαντικό πρέπει να επιτυγχάνει ταυτόχρονα συγκεκριμένες απαιτήσεις για:
ιξώδες, HTHS, πτητικότητα, καθαρότητα κινητήρα, προστασία από φθορά, οξείδωση, SAPS και συμβατότητα με συστήματα εκπομπών.
Γι’ αυτό δεν έχει νόημα να επιλέξουμε ένα λάδι με υψηλότερο TBN εάν δεν διαθέτει τις προδιαγραφές που απαιτεί το αυτοκίνητο.
Τι σχέση έχει το TBN με τα Full SAPS και Low SAPS λιπαντικά;
Η σύνθεση του πακέτου πρόσθετων επηρεάζεται από τις απαιτήσεις που πρέπει να καλύψει ένα λιπαντικό.
Ένα ACEA A3/B4 προϊόν και ένα σύγχρονο ACEA C3 ή C6 δεν έχουν σχεδιαστεί απαραίτητα με την ίδια φιλοσοφία.
Οι κατηγορίες ACEA C θέτουν συγκεκριμένους περιορισμούς για τη συμβατότητα με συστήματα επεξεργασίας καυσαερίων, ενώ σε άλλες κατηγορίες οι απαιτήσεις είναι διαφορετικές.
Γι’ αυτό δεν πρέπει να χρησιμοποιούμε το TBN για να συμπεράνουμε ότι ένα Full SAPS λιπαντικό είναι καλύτερο από ένα Mid ή Low SAPS.
Το σωστό προϊόν είναι αυτό που ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις του συγκεκριμένου κινητήρα.
TBN και diesel κινητήρες
Το TBN έχει ιστορικά ιδιαίτερη σημασία σε εφαρμογές diesel, όπου το λιπαντικό καλείται να αντιμετωπίσει προϊόντα της καύσης για μεγάλα χρονικά διαστήματα.
Οι σύγχρονοι diesel όμως διαθέτουν συχνά DPF και άλλα συστήματα επεξεργασίας καυσαερίων.
Επομένως, δεν επιλέγουμε ένα λιπαντικό απλώς επειδή διαθέτει υψηλό TBN. Αν ο κινητήρας απαιτεί ACEA C3, BMW Longlife-04, MB 229.52, VW 504 00/507 00, Renault RN0720 ή άλλη συγκεκριμένη προδιαγραφή, αυτή αποτελεί βασικό κριτήριο επιλογής.
TBN και βενζινοκινητήρες
Το TBN δεν αφορά μόνο τους diesel.
Και το λάδι ενός βενζινοκινητήρα πρέπει να αντιμετωπίζει προϊόντα της καύσης και να διατηρεί τον κινητήρα καθαρό κατά το προβλεπόμενο διάστημα χρήσης.
Στους νεότερους βενζινοκινητήρες όμως υπάρχουν πρόσθετες απαιτήσεις.
Για παράδειγμα, οι σύγχρονες προδιαγραφές API περιλαμβάνουν δοκιμές για διαφορετικές μορφές φθοράς, επικαθίσεις και προβλήματα σύγχρονων turbo κινητήρων.
Γι’ αυτό, αν ένας κινητήρας απαιτεί API SQ, GM dexos1 Gen3, Ford WSS-M2C948-B ή κάποια άλλη σύγχρονη εργοστασιακή προδιαγραφή, δεν την αντικαθιστούμε με την απλή σύγκριση των τιμών TBN δύο προϊόντων.
Μπορεί το TBN να μας πει πότε πρέπει να αλλάξουμε λάδια;
Το TBN μπορεί να αποτελέσει χρήσιμη παράμετρο σε μία ολοκληρωμένη εργαστηριακή ανάλυση χρησιμοποιημένου λιπαντικού, αλλά δεν αποτελεί από μόνο του «μετρητή ζωής» του λαδιού.
Για να αξιολογηθεί σωστά ένα χρησιμοποιημένο λιπαντικό εξετάζονται και άλλες παράμετροι, όπως η μεταβολή του ιξώδους, η οξείδωση, η παρουσία καυσίμου ή ψυκτικού, τα μέταλλα φθοράς και άλλοι δείκτες.
Για τον καθημερινό οδηγό, ο ασφαλέστερος κανόνας παραμένει το πρόγραμμα συντήρησης του κατασκευαστή, προσαρμοσμένο στις πραγματικές συνθήκες χρήσης του αυτοκινήτου.
Παραδείγματα διαφορετικών λιπαντικών στο RaceLube
Στο RaceLube υπάρχουν λιπαντικά για πολύ διαφορετικές απαιτήσεις κινητήρων.
Για παράδειγμα:
Mobil 1 FS 0W-40 1L – λιπαντικό 0W-40 για εφαρμογές που καλύπτονται από τις ACEA/API και εργοστασιακές εγκρίσεις του προϊόντος.
Mobil 1 ESP 5W-30 5L – διαφορετικής φιλοσοφίας λιπαντικό για σύγχρονες εφαρμογές και συστήματα επεξεργασίας καυσαερίων όπου προβλέπονται οι αντίστοιχες εγκρίσεις.
Castrol Edge 5W-30 LL 4L – επιλογή για συγκεκριμένες ευρωπαϊκές LongLife εφαρμογές.
Castrol Magnatec 5W-30 C3 4L – χαρακτηριστικό παράδειγμα λιπαντικού ACEA C3.
Castrol Edge 0W-20 V 4L – λιπαντικό χαμηλού ιξώδους για εφαρμογές που απαιτούν ACEA C5 και Volvo VCC RBS0-2AE.
Τα προϊόντα αυτά δεν πρέπει να συγκρίνονται μόνο από μία τιμή TBN. Έχουν σχεδιαστεί για διαφορετικούς κινητήρες και διαφορετικές προδιαγραφές.
Τι πρέπει να κοιτάζω αντί να συγκρίνω μόνο το TBN;
Για την αγορά λαδιού κινητήρα, η σωστή σειρά είναι πολύ πιο απλή:
- Βρίσκεις το ιξώδες που προβλέπει ο κατασκευαστής.
- Ελέγχεις την απαιτούμενη ACEA.
- Ελέγχεις την API, όπου προβλέπεται.
- Αναζητάς την απαιτούμενη εργοστασιακή έγκριση.
- Επιλέγεις ένα ποιοτικό λιπαντικό που καλύπτει όλες αυτές τις απαιτήσεις.
Το TBN είναι χρήσιμο για να κατανοήσουμε καλύτερα πώς λειτουργεί και γερνά ένα λιπαντικό, όχι για να παρακάμψουμε τις επίσημες προδιαγραφές του κινητήρα.
Συμπέρασμα
Το TBN (Total Base Number) αποτελεί μέτρο της αλκαλικής εφεδρείας ενός λιπαντικού και σχετίζεται με την ικανότητά του να αντιμετωπίζει όξινα παραπροϊόντα που δημιουργούνται κατά τη λειτουργία του κινητήρα.
Καθώς το λάδι χρησιμοποιείται, η διαθέσιμη εφεδρεία μπορεί να μειώνεται. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ένα λάδι με υψηλότερο αρχικό TBN είναι αυτομάτως καλύτερο ή ότι η τιμή αυτή μπορεί μόνη της να καθορίσει το διάστημα αλλαγής.
Για τη σωστή επιλογή λιπαντικού δίνουμε προτεραιότητα στο ιξώδες, στην ACEA, στην API και στις εργοστασιακές εγκρίσεις που απαιτεί ο κατασκευαστής.
Τι σημαίνει η προδιαγραφή VW 508 00 / 509 00 και γιατί χρησιμοποιεί λάδι 0W-20;
Τι είναι τα Low SAPS και Mid SAPS λιπαντικά και γιατί είναι σημαντικά για DPF και καταλύτη;
JASO MA ή JASO MB; Ποιο λάδι χρειάζεται η μοτοσυκλέτα ή το scooter σου;